Χαιρετισμό απηύθυνε ο πρώην πρωθυπουργός, Γιώργος Α. Παπανδρέου, στην έναρξη του 2ου Συνεδρίου ONE HEALTH FORUM, που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 3 Ιουνίου, στο Πολεμικό Μουσείο.
Διαβάστε ολόκληρη την ομιλία:
Κυρίες και Κύριοι, Φίλες και Φίλοι, αγαπητοί συνάδελφοι,
Στεκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι της ανθρώπινης ιστορίας.
Το 75% των νέων λοιμωδών νοσημάτων των τελευταίων δεκαετιών προέρχεται από ζώα. Η COVID-19, η γρίπη των πτηνών, ο ιός Έμπολα – δεν είναι τυχαία.
Είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής των φυσικών οικοτόπων και της εντατικής υπερ-εκμετάλλευσης των ζώων.
Παράλληλα, η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά – με τα υπερ-βακτηρίδια – απειλεί να μας επιστρέψει σε μια προ-αντιβίωσης εποχή. Ήδη έχουμε 1,27 εκατομμύρια θανάτους ετησίως άμεσα από ανθεκτικά μικρόβια και σχεδόν 5 εκατομμύρια σχετιζόμενους θανάτους ετησίως παγκοσμίως – περισσότερους από όσους προκαλεί η ελονοσία και η φυματίωση μαζί.
Αυτή η κρίση δεν είναι θεωρητική. Είναι η καθημερινότητά μας. Και μας θυμίζει μια αμείλικτη αλήθεια: εμείς – τα ανθρώπινα όντα – και άρα η υγεία μας δεν είναι απομονωμένη – προστατευμένη μέσα σε μια φούσκα. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την υγεία των ζώων, την υγεία του περιβάλλοντος και του ίδιου του πλανήτη.
Γι’ αυτό χρειαζόμαστε ένα νέο παράδειγμα – μια ενοποιητική οπτική που θα αποτελέσει πυξίδα για να πλοηγηθούμε σε αυτή την ταραγμένη εποχή.
Αυτή η πυξίδα είναι η ΕΝΙΑΙΑ ΥΓΕΙΑ.
ΕΝΙΑΙΑ ΥΓΕΙΑ: Όταν η Επιστήμη Συναντά την Πραγματικότητα
Η ΕΝΙΑΙΑ ΥΓΕΙΑ δεν είναι μια πολιτική ιδεολογία. Είναι μια επιστημονικά τεκμηριωμένη αναγκαιότητα που αναγνωρίζει ότι:
- Η υγεία του ανθρώπου
- Η υγεία των ζώων
- Η υγεία του περιβάλλοντος
…αποτελούν έναν ενιαίο, αλληλένδετο ιστό. Όταν καταρρέει το ένα, κινδυνεύουν όλα.
Τα στοιχεία είναι ανελέητα:
- Οι ζωονόσοι αντιπροσωπεύουν το 60% όλων των παθογόνων που προσβάλλουν τους ανθρώπους
- Η υποβάθμιση του καλλιεργήσιμου εδάφους απειλεί την επισιτιστική ασφάλεια 3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων
- Η ατμοσφαιρική ρύπανση προκαλεί 7 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους ετησίως
- Τα «σούπερ μικρόβια» ανθεκτικά στα αντιβιοτικά θα μπορούσαν να προκαλέσουν 10 εκατομμύρια θανάτους ετησίως μέχρι το 2050
Αυτά δεν είναι μεμονωμένες κρίσεις. Είναι συμπτώματα της ίδιας ασθένειας: της υπονόμευσης και της αποσύνδεσής μας από τα φυσικά συστήματα που μας στηρίζουν.
Αρχαία Σοφία, Σύγχρονη Επιστήμη
Η ΕΝΙΑΙΑ ΥΓΕΙΑ δεν είναι καινοφανής ιδέα. Βρίσκεται στις ρίζες της ιατρικής παράδοσης:
Ο Ιπποκράτης διδάσκει στο έργο του “Περί Αέρων, Υδάτων, Τόπων” ότι η υγεία εξαρτάται από το κλίμα, το νερό, τη διατροφή και τον τρόπο ζωής. Προβλέπει με εκπληκτική ακρίβεια τη σύγχρονη περιβαλλοντική ιατρική.
Ο Πυθαγόρας, πέρα από τα μαθηματικά, υιοθέτησε έναν τρόπο ζωής που αναγνώριζε την αρμονία μεταξύ όλων των όντων. Η φυτοφαγία του δεν ήταν απλώς διαιτητική επιλογή – ήταν φιλοσοφική θέση για την αλληλεξάρτηση της ζωής.
Ο Αριστοτέλης στη “Φυσική Ιστορία” περιγράφει με λεπτομέρεια την οικολογική αλληλεξάρτηση των ειδών – προαναγγέλλοντας τη σύγχρονη οικολογία.
Η σύγχρονη επιστήμη επιβεβαιώνει αυτή την αρχαία σοφία: Η μελέτη του δικού μας εσωτερικού οικοσυστήματος – των μικροβιωμάτων – μας αποκαλύπτει ότι φιλοξενούμε ίσα ή και περισσότερα μικροβιακά κύτταρα από ανθρώπινα. Δεν είμαστε απομονωμένα άτομα – ως όντα είμαστε κινητά οικοσυστήματα.
Αλλά βέβαια θα πρόσθεταν και οι αρχαίοι μας ότι η ιατρική – η αντιμετώπιση της υγείας – πρέπει να υπερβαίνει τις τεχνικές λύσεις και να εστιάζει στο γιατί! Γιατί οι κοινωνίες διαταράσσουν τα οικοσυστήματα — ένα κάλεσμα για βαθύτερο φιλοσοφικό στοχασμό πάνω στη συμπεριφορά και τις αξίες του ανθρώπου.
Η Μεσόγειος: Εργαστήριο της ΕΝΙΑΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ
Η Μεσόγειος είναι ταυτόχρονα σύμβολο και εργαστήριο της ΕΝΙΑΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ.
Οι προκλήσεις είναι συγκεκριμένες και κατεπείγουσες:
- Η θερμοκρασία αυξάνεται εδώ κατά 20% ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο
- Το 83% των αποθεμάτων ψαριών είναι υπερ-εκμεταλλευμένα
- Χάνουμε 24 δισεκατομμύρια τόνους γόνιμου εδάφους ετησίως
- Ο μαζικός τουρισμός (330 εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως) ασκεί τεράστια πίεση στα ήδη ευάλωτα οικοσυστήματα
Αλλά οι δυνατότητες είναι εξίσου συγκεκριμένες:
Φανταστείτε μια Μεσόγειο όπου:
- Κοινά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης – από τα κουνούπια που μεταφέρουν τον ιό του Δυτικού Νείλου μέχρι τα μικρόβια ανθεκτικά στα αντιβιοτικά
- Διασυνοριακές αγροτο-οικολογικές μεταρρυθμίσεις αναγεννούν τα εδάφη μας μέσω αγρο-δασοκομίας, εναλλαγής ή περιστροφής καλλιεργειών και φυσικής γονιμοποίησης – όπως κάνουν ήδη χιλιάδες αγρότες στην Τυνησία και την Ισπανία
- Επενδύσεις στη γαλάζια οικονομία που δημιουργούν θέσεις εργασίας προστατεύοντας ταυτόχρονα τη θάλασσα – το Κυπριακό πρόγραμμα θαλάσσιας υδατο-καλλιέργειας είναι ήδη παράδειγμα προς μίμηση
- Ενεργειακή αυτονομία μέσω ηλιακής και αιολικής ενέργειας, γεωθερμίας και θαλάσσιας ενέργειας, θα πρέπει να είναι εθνικός στόχος. Η Κρήτη έχει βάλει πχ στόχο την ανανεώσιμη ενέργεια στο 100% μέχρι το 2030. Γιατί όχι και όλα τα νησιά μας, και της Μεσογείου;
Αυτά βέβαια δεν είναι ουτοπικά οράματα. Γίνονται πράξη με σοβαρό σχεδιασμό, διαβούλευση, κινητοποίηση και πόρων και ανθρώπων, και θα έχουν μετρήσιμα αποτελέσματα.
Οι αντιστάσεις
Ας συνειδητοποιήσουμε όμως και μια αλήθεια: Καθυστερεί αυτή η μετάβαση!
Γιατί; Θα σας αναφέρω μερικά νούμερα:
- Οι 10 μεγαλύτερες φαρμακευτικές εταιρείες ελέγχουν το 52% της παγκόσμιας αγοράς φαρμάκων
- Μόλις 4 εταιρείες ελέγχουν το 90% του παγκόσμιου εμπορίου σπόρων
- Τα λόμπι των ορυκτών καυσίμων ξοδεύουν 200 εκατομμύρια δολάρια ετησίως για να επηρεάσουν την πολιτική
Το αποτέλεσμα;
- Επενδύουμε 17 φορές περισσότερα στη θεραπεία παρά στην πρόληψη
- Το 70% των αντιβιοτικών χρησιμοποιείται στην κτηνοτροφία, όχι στην ιατρική
- Χάνονται 13 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως από την ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά
Δεν θα χτιστεί ποτέ η ΕΝΙΑΙΑ ΥΓΕΙΑ μέσα σε ένα σύστημα που βάζει τα υπερκέρδη πολυεθνικών εταιριών επάνω από την δημόσια υγεία.
Ελπίζω να συζητηθεί εδώ και ένας νέος, μελλοντικός ρόλος αυτών που θα υπηρετεί την Ενιαία Υγεία.
Εκεί όμως όπου υπάρχει η πολιτική βούληση – οι αλλαγές γίνονται πραγματικότητα: Η Δανία μείωσε τη χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία κατά 50% χωρίς να επηρεαστεί η παραγωγικότητα της.
Ενώ η Κούβα έχει αναπτύξει ένα σύστημα υγείας που δίνει έμφαση στην πρόληψη και την κοινοτική φροντίδα, με εντυπωσιακά αποτελέσματα – καταφέρνοντας ίδιο ή και καλύτερο προσδόκιμο ζωής από την πλούσια γειτονική Αμερική.
Συνεργασία ως Επιστήμη της Επιβίωσης
Μια προειδοποίηση: Η παγκόσμια αλληλεξάρτηση δεν είναι θεωρία – είναι βιολογική πραγματικότητα. Πέρασε η λαίλαπα της νόσου Covid-19. Σαν να το ξεχάσαμε σαν να’ναι ένας εφιάλτης στη φαντασία μας. Το λέω γιατί τα συμπεράσματα φαίνεται ότι η ανθρωπότητα δεν τα εμπέδωσε.
Δεν συνειδητοποίησε συλλογικά την απόλυτη ανάγκη της συνεργασίας αντί των ανταγωνισμών – γεωπολιτικών, στρατιωτικών ή οικονομικών.
Μήπως χάθηκε μια ιστορική ευκαιρία για την ανθρωπότητα, να συνειδητοποιήσει πόσο ίδιοι είμαστε, ότι τα χρώματα, οι θρησκείες, τα σύνορα, δεν μπορούν να κρύψουν το πόσο κοινά είναι τα προβλήματα μας και πόσο η συνεργασία, η αλληλεγγύη και η θαλπωρή για όλους είναι ο μόνος δρόμος για την επιβίωση μας;
Γιατί – οι ιοί δεν σέβονται σύνορα: Ο SARS-CoV-2 ταξίδεψε από την Κίνα στην Ιταλία σε λιγότερο από 2 μήνες
- Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί κύματα προσφύγων: 216 εκατομμύρια άνθρωποι θα αναγκαστούν να μεταναστεύσουν μέχρι το 2050
- Οι μικροπλαστικές ουσίες βρίσκονται πλέον στο αίμα μας, στον πλακούντα, ακόμη και στις κορυφές των βουνών
Μήπως ξεχνάμε το πόσο αποτελεσματικοί είμαστε όταν συνεργαζόμαστε;
- Ότι δηλαδή η εξάλειψη της ευλογιάς έγινε δυνατή μόνο μέσω παγκόσμιας συνεργασίας
- Ότι το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ προφύλαξε το ζωτικό για το περιβάλλον μας στρώμα του όζοντος
- Ότι η ανάπτυξη των εμβολίων COVID-19 σε χρόνο ρεκόρ ήταν αποτέλεσμα πρωτοφανούς επιστημονικής συνεργασίας – κράτους, εταιριών και επιστημόνων.
Πιστεύω ακράδαντα ότι η διπλωματία της υγείας πρέπει να γίνει η νέα διπλωματία της ειρήνης.
Όταν οι λαοί αντιμετωπίζουν κοινές απειλές για την υγεία τους, οι πολιτικές διαφορές γίνονται δευτερεύουσες.
Η Παγκόσμια Συμμαχία για Εμβόλια και Ανοσοποίηση (GAVI) – παρά τις δυσκολίες που αρχικά βρήκε – έχει ήδη σώσει 15 εκατομμύρια ζωές μέσω διεθνούς συνεργασίας.
Ας υιοθετήσουμε την προτροπή ενός άλλου αρχαίου ως δόγμα για την σημερινή μας εποχή – αυτό του Σουν Σιμιαό στην Κίνα του 7ου αιώνα. Μας διδάσκει λέγοντας ότι: «Ένας σπουδαίος ιατρός δεν θα πρέπει να δίνει σημασία στο αν ένας άνθρωπος είναι ευγενής ή ταπεινός, πλούσιος ή φτωχός, γέρος ή νέος, όμορφος ή άσχημος, φίλος ή εχθρός, Κινέζος ή ξένος, ανόητος ή σοφός. Οφείλει να τους φροντίζει όλους σαν να ήταν στενοί συγγενείς του, χωρίς καμία διάκριση.»
Η Επανάσταση της Φροντίδας
Βρισκόμαστε στην αρχή μιας νέας εποχής. Δεν προτείνουμε τεχνοκρατικές διορθώσεις ή νέες εφαρμογές στα κινητά μας. Μιλάμε για μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο που κατανοούμε την ανάπτυξη, την αξία και την ίδια την ζωή.
Αυτή η αλλαγή έχει ξεκινήσει :
- Η Νέα Ζηλανδία υιοθέτησε το “Οικονομικό μοντέλο της Ευημερίας” που μετρά την πρόοδο όχι μόνο με το ΑΕΠ αλλά και με δείκτες περιβαλλοντικής και κοινωνικής υγείας
- Η Κόστα Ρίκα καταργώντας τον στρατό επένδυσε στην υγεία και την εκπαίδευση – σήμερα έχει υψηλότερο προσδόκιμο ζωής από τις ΗΠΑ
- Το Μπουτάν μετρά το “Εθνικό Προϊόν Ευτυχίας” αντί για το ΑΕΠ και είναι η μοναδική χώρα με αρνητικές εκπομπές άνθρακα
Η Ελλάδα, η Μεσόγειος, πρέπει να ηγηθούν αυτής της αλλαγής. Έχουμε την ιστορική παράδοση, τη γεωγραφική θέση, τους φυσικούς πόρους και – το πιο σημαντικό – την κουλτούρα της φιλοξενίας και της συλλογικότητας.
Όμως αυτό απαιτεί να επενδύσουμε σε ένα νέο σύγχρονο σύστημα υγείας, πρόληψης, αυτό-γνωσίας, σύνδεσης του – ενιαία – με την ευρύτερη έννοια της υγείας του περιβάλλοντος – της φύσης γύρω μας.
Που θα έχει πολλά οφέλη – ακόμα και οικονομικά: Γιατί η Ενιαία Υγεία σημαίνει την εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων έγκαιρης ανίχνευσης που θα προλαβαίνουν πανδημίες πριν ξεφύγουν από τον έλεγχο. Στην Ελλάδα, έχουμε ήδη δει την αποτελεσματικότητα τέτοιων πολιτικών: το ηλεκτρονικό σύστημα συνταγογράφησης μείωσε τα φαρμακευτικά κόστη κατά 50%, και θα μπορούσε να αποτελέσει την βάση δεδομένων για την συνεχή παρακολούθηση των τάσεων υγείας του πληθυσμού μας.
Το Ελληνικό Φόρουμ Ενιαίας Υγείας εκπαιδεύει σήμερα τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής στους κλιματικούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία.
Σε μια εποχή αυξανόμενων πανδημιών, κλιματικών κρίσεων και χρόνιων ασθενειών, η προσέγγιση της Ενιαίας Υγείας δεν προστατεύει μόνο από φυσικές απειλές αλλά και από βιολογικές ή χημικές επιθέσεις.
Για αυτό τον λόγο είναι πλέον σαφές ότι τα συστήματα υγείας δεν μπορούν να λειτουργούν αποσπασματικά — αντιμετωπίζοντας μεμονωμένα συμπτώματα χωρίς να αγγίζουν τις βαθύτερες αιτίες και προκλήσεις.
Πρέπει να περάσουμε από κατακερματισμένα μοντέλα φροντίδας σε ολοκληρωμένα και προληπτικά συστήματα, που αναγνωρίζουν τη βαθιά διασύνδεση ανάμεσα στην ατομική ευημερία, την ανθεκτικότητα της κοινότητας των ανθρωπων και την υγεία του περιβάλλοντος.
Αυτή είναι η ουσία της προσέγγισης One Health: η κατανόηση ότι η υγεία των ανθρώπων, των ζώων και των οικοσυστημάτων δεν είναι ξεχωριστή, αλλά κοινή.
Γκρεμίζοντας τα τείχη μεταξύ ιατρικής, κτηνιατρικής, περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιστημών, μπορούμε να δημιουργήσουμε συστήματα υγείας όχι μόνο πιο αποτελεσματικά, αλλά και πιο δίκαια, πιο βιώσιμα και πιο έτοιμα να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του 21ου αιώνα.
Επενδύοντας στην Ενιαία Υγεία, χτίζουμε μια ανθεκτική κοινωνία που προστατεύει όλους τους πολίτες με δικαιοσύνη και αποτελεσματικότητα.
Οι αρχαίοι φιλόσοφοί μας δεν ήταν απλώς στοχαστές – ήταν οραματιστές μιας κοινωνίας που θα ζει σε αρμονία με τη φύση. Τώρα η επιστήμη μας δίνει τα εργαλεία να κάνουμε αυτό το όραμα πραγματικότητα.
Κάλεσμα σε Δράση
Τα διλήμματα είναι ξεκάθαρα: Αυτός ο αιώνας θα είναι είτε της κατάρρευσης είτε της φροντίδας. Δεν υπάρχει τρίτος δρομος.
Η ΕΝΙΑΙΑ ΥΓΕΙΑ δεν είναι απλώς πολιτική πρόταση – είναι επιταγή επιβίωσης. Και η επιβίωσή μας εξαρτάται από το θάρρος μας να δράσουμε τώρα, αποφασιστικά, συλλογικά.
Ξεκινώντας από το σχολείο που θα πρέπει να μετατραπεί σε μήτρα ολων των αλλαγών, της μετάβασης σε μια πιο δίκαιη και πράσινη οικονομία, όπου η νέα γενιά δεν αποστηθίζει το παρελθόν αλλά δημιουργεί ενεργά το μέλλον.
Δεν μιλώ για το αύριο, μιλώ για το σήμερα. Γιατί το μέλλον μας χτίζεται τώρα, με κάθε μας καθημερινή επιλογή, με κάθε μας καθημερινή δράση.
Ας αφήσουμε πίσω μας έναν κόσμο καλύτερο από αυτόν που κληρονομήσαμε. Ας γίνουμε οι πρόγονοι που θα θυμούνται με ευγνωμοσύνη οι επόμενες γενιές.
Σας ευχαριστώ.