Ο Γιώργος Α. Παπανδρέου (16 Ιουνίου 1952) είναι Πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς, πολιτικός, βουλευτής και πρώην πρόεδρος του ΠΑ.ΣΟ.Κ. (8 Φεβρουαρίου 2004 – 18 Μαρτίου 2012), ενώ διετέλεσε και 11ος πρωθυπουργός της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας (6 Οκτωβρίου 2009 – 11 Νοεμβρίου 2011), μετά τη νίκη του κόμματος στις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009.

Γιώργος Α. Παπανδρέου

Ελλάδα – Κίνα: Δύο πολιτισμοί συνομιλούν για το χθες, το σήμερα, το αύριο | ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 08.11.2019

Ο Γ. Παπανδρέου από το Web Summit | 07.11.2019

Δήλωση Γιώργου Α. Παπανδρέου με αφορμή και την Παγκόσμια Ημέρα του Δασκάλου | 05.10.2019

Ο Γ. Παπανδρέου στη Νέα Υόρκη για το κλίμα | 23.09.2019

«Η καθημερινή ασφάλεια και ευημερία των πολιτών περνάει και από το περιβάλλον» | Δήλωση 14.07.2019

«Ο αγώνας που δίνουμε, είναι αγώνας για την ανασυγκρότηση της χώρας» | Δήλωση 27.06.2019

Παπανδρέου από το ΕΑΠ: «η δημιουργικότητα, η εξωστρέφεια και η καινοτομία, θα πρέπει να είναι ο οδηγός μας» | Δήλωση | 26.06.2019

 

Παρουσίαση του βιβλίου του Αλέξη Κόκκου

«Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση βρίσκομαι ανάμεσα σε τόσους φίλους και παλιούς συνεργάτες. Την Αννα Φραγκουδάκη που συνεργαστήκαμε στενά στο Υπουργείο Παιδείας για την πολυπολιτισμική εκπαίδευση στη Θράκη, τον Δημήτρη Βεργίδη, τον Νώντα Παπαγεωργίου, και βεβαίως τον Αλέξη Κόκκο, τον κ. Καραλή, είναι τωρινός συνεργάτης, και χαίρομαι ότι συνεργάζεται μαζί μας βοηθώντας τη δουλειά που κάνουμε στο Ινστιτούτο Επιμόρφωσης, αλλά και πολλούς άλλους που βλέπω εδώ στο κοινό και που περάσαμε πολλές δύσκολες αλλά και ωραίες στιγμές στην εκπαιδευτική προσπάθεια.

Με τον Αλέξη Κόκκο η διαδρομή μας είναι πολλών ετών, είχαμε όμως ξεκινήσει από κάπως διαφορετικές εμπειρίες. Τότε, όταν τον πρωτογνώρισα, δούλευε πάνω σε μια διατριβή για την αποτελεσματικότητα της πρακτικής άσκησης που ήταν θεσμός -υπάρχει ακόμη νομίζω στον ΟΑΕΔ- και πως αυτό βοηθούσε στην εξεύρεση δουλειάς. Όμως, με ανησυχίες πολιτικές, θεωρητικές, ιδεολογικές σε μια εποχή που όλοι μας τότε, ελπίζω και τώρα να έχουμε, γύρω από την πορεία της Αριστεράς, την πορεία του προοδευτικού Κινήματος.

Τότε, για να πω κι εγώ τη διαδρομή μου και πως έφτασα ν’ ασχολούμαι με την επιμόρφωση, ήταν και μια εποχή πρώτα απ’ όλα βιωματική για εμένα στο χώρο της παιδείας, έχοντας περάσει από 8 διαφορετικά σχολεία στα 12 χρόνια της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσής μου, και σε τέσσερις διαφορετικές χώρες. Έζησα τελείως διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα, πόσο διέφεραν που με επηρέασαν σε ό,τι αφορά την παιδαγωγική και την αντίληψή μου για τον άνθρωπο και έβλεπα τα αποτελέσματα από χώρα σε χώρα. Δεν χρειάζεται να πω ότι στην Ελλάδα η εμπειρία μου ήταν η πιο αυταρχική και η πιο συγκεντρωτική, σε ό,τι αφορά τη λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος.

Αλλά τότε πέρα από αυτό, υπήρχε πολύ συζήτηση -βλέπω και τον Αλέξη Μητρόπουλο που θα θυμάται τις κουβέντες που κάναμε – γύρω από τα θέματα της αυτοδιαχείρισης, γύρω από τα θέματα της συμμετοχής, τι σήμαινε ένας Σοσιαλισμός διαφορετικός, που θα ήταν και δημοκρατικός και ανθρώπινος και αποκεντρωμένος και συμμετοχικός, απέναντι σ’ ένα μοντέλο της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, του υπαρκτού Σοσιαλισμού, αλλά και απέναντι σ’ ένα κλασικό Σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο, το οποίο ζούσαμε στη δυτική Ευρώπη, το οποίο θεωρούσαμε ότι παθητικοποιούσε αρκετά τον πολίτη, παρ’ ότι ήταν σε πολύ καλή οικονομική κατάσταση.

Τότε είχα την ευκαιρία και πήγα στο ILO (αντίστοιχη Σουηδική Γενική Ομοσπονδία Εργατών). Μελέτησα τους Συνεταιρισμούς, μελετούσαμε πειράματα αυτοδιαχείρισης, όπως οι Μοντραγκόν στους Βάσκους, βεβαίως για τη Γιουγκοσλαβία παρ’ ότι το πείραμα αυτό ήταν πολύ ιδιόμορφο, και βεβαίως κατέρρευσε, ακριβώς λόγω της ιδιομορφίας του και ενός κρατισμού που υπήρχε. Αλλά και τα Κινήματα τα οποία μας ενέπνευσαν, της Λατινικής Αμερικής, της Αφρικής, και στο χώρο της παιδείας και στο χώρο των απελευθερωτικών Κινημάτων.

Όλα αυτά είχαν ένα πολύ βασικό στοιχείο εκπαίδευσης ή παιδείας ή παιδείας της απελευθέρωσης. Ίσως, όμως, προσωπικά, αυτό το οποίο έμπρακτα με βοήθησε περισσότερο ήταν η βιωματική εμπειρία στη Σουηδία. Δούλεψα εκεί και στη Λαϊκή Επιμόρφωση, που είχε πολλά χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν πιο εύκολα να χρησιμοποιηθούν στην Ελλάδα, και που βασιζόταν σε μια άλλη παιδαγωγική, μια παιδαγωγική ενηλίκων αλλά πολύ δημοκρατική, πολύ συλλογική, με ιδιαίτερη έμφαση στο να μην είναι ο εκπαιδευτής η αυθεντία. Δεν υπήρχε η από καθ’ έδρας διδασκαλία, ακριβώς για να περάσει στην κοινωνία, στο κόμμα, στο συνδικαλισμό σε όλους τους μαζικούς χώρους την έννοια της συμμετοχής και της ισότητας, της ισοπολιτείας μεταξύ των πολιτών. Διότι ο κάθε άνθρωπος έχει την ίδια αξία. Είναι κάτι, που κάνει το μοντέλο αυτού του τύπου της ηγεσίας πολλές φορές να παρεξηγείται και πολιτικά, όταν, δηλαδή, κανείς έχει μια τέτοια αντίληψη χωρίς τα αυταρχικά στοιχεία της από καθ’ έδρας διδασκαλίας προς το κοινό, προς το λαό, προς τον πολίτη, τα οποία νομίζω ότι σιγά-σιγά πρέπει κανείς να αντιπαλέψει, για να μιλήσουμε για μια πολύ βαθύτερα δημοκρατική κοινωνία.

Βρεθήκαμε, λοιπόν, με τον Αλέξη Κόκκο και με πολλούς άλλους που είναι εδώ στην αίθουσα, με στόχο να οργανώσουμε τη Λαϊκή Επιμόρφωση σε όλη την Ελλάδα, και πράγματι γυρίσαμε πάρα πολλές περιοχές της Ελλάδας. Ήταν, ίσως, μια από τις πιο ωραίες εποχές και της δικής μου ζωής, με την έννοια ότι, γυρνάγαμε πόλη-πόλη, χωριό-χωριό, συνήθως ένα διήμερο συζητώντας, μαζεύοντας τον κόσμο, φορείς και κρατικούς αλλά και πολιτών, που ενδιαφέρονταν, και συνήθως αυτό κατέληγε -μετά από πολύ ουσιαστική δουλειά- με τις κιθάρες μας, τη μουσική μας κι ένα ωραίο γλέντι το οποίο ήταν κι αυτό μέρος του όλου κλίματος που είχαμε.

Ένα ρητό το οποίο θυμάμαι -ήταν από εκείνα τα οποία χρησιμοποιούσαμε και είχε μεγάλη απήχηση- ήταν το γνωστό κινέζικο ρητό, ότι «μπορεί να δώσεις ένα κιλό ψάρια σε μια οικογένεια να φάνε για μια μέρα, πέντε κιλά ψάρια να φάνε για μια εβδομάδα, αλλά αν τους μάθεις να ψαρεύουν θα μπορούν να τρώνε για όλη τους τη ζωή». Τη γνώση, δηλαδή, που ενδυναμώνει τον πολίτη, για να μπορεί να αυτοδιαχειριστεί τη ζωή του, να διαχειριστεί ο ίδιος τη ζωή του, αυτή η έννοια ενυπήρχε σε αυτή την όλη μας σκέψη.

Δεν είναι τυχαίο, ότι καλέσαμε και τον Φρέιρε εδώ, που είχε έρθει το ’85 στην Ελλάδα όπως και πολλούς άλλους βεβαίως από πολλές χώρες. Η έννοια του να απελευθερώσουμε τον Έλληνα πολίτη και να του δώσουμε όλα τα εργαλεία για να μπορεί να συμμετέχει ενεργά, να αποκεντρώσουμε την εξουσία, ήταν πολύ βαθιά μέσα στην έννοια της επιμόρφωσης. Δεν ήταν μόνο μια στενή έννοια επαγγελματικής κατάρτισης, παρ’ ότι κι αυτό υπάρχει ως ένα μέρος της.

Μάλιστα θυμάμαι ότι στις πρώτες διαπραγματεύσεις που είχαμε με την Ευρωπαϊκή Ένωση το ’81-’82 για το θέμα της επιμόρφωσης, είχαμε πείσει τότε την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι αντικείμενό μας δεν θα πρέπει να είναι στενά η επαγγελματική κατάρτιση. Διότι δεν είχαν στη διάθεσή τους βασικά εργαλεία για να ξέρουν πως θα οργανωθούν στην τοπική τους κοινωνία, δεν είχαν βασικές γενικές γνώσεις. Θα έπρεπε, λοιπόν, να χρηματοδοτήσουν κι άλλες μορφές εκπαίδευσης, και το καταφέραμε.

Πιστεύω ότι, είναι μεγάλη η σημασία όλης αυτής της προσπάθειας, της δια βίου εκπαίδευσης. Έχει σχέση πρώτα απ’ όλα με το να δώσουμε στον πολίτη το δικαίωμα στη δια βίου εκπαίδευση, αλλά και τη δύναμη για να χτυπήσουμε μέσα απ’ αυτό ανισότητες για να εμπλουτίσουμε προσωπικά τον άνθρωπο, να βοηθήσουμε ιδιαίτερες ομάδες, μετανάστες, μειονότητες, παλιννοστούντες, να ενταχθούν και να συμμετέχουν ενεργά στις κοινωνίες, γενικότερα να εμπλουτίσουμε τη συμμετοχή.

Δεύτερο, να στηρίξουμε και τις συλλογικές δράσεις, τη συνθετική, θα έλεγα, συλλογική δράση. Να συνθέσουμε λειτουργίες μέσα στην τοπική κοινωνία, την Τοπική Αυτοδιοίκηση, τον Συνδικαλισμό, ώστε να μπορούμε να μιλήσουμε για αποκέντρωση ουσιαστική της εξουσίας, στις πλάτες ανθρώπων που να έχουν την ικανότητα, τη δυνατότητα να τη διαχειριστούν.

Στο μέτρο που είμαστε ένα συγκεντρωτικό κράτος βεβαίως αυτή η Παιδεία είναι μικρής σημασίας. Καμιά φορά λέμε «γιατί δεν ενδιαφέρεται» ή «γιατί το επίσημο σύστημα δεν προωθεί την δια βίου εκπαίδευση». Όταν ο άλλος αισθάνεται ότι δεν έχει πολλές δυνατότητες να πάρει αποφάσεις, να συμμετέχει, τότε βεβαίως και η γνώση γίνεται περισσότερο αντικείμενο χόμπι παρά ουσίας, για τη δική του δημοκρατική ζωή στην κοινωνία. Άρα, λοιπόν, αυτά πρέπει να συνδυαστούν δίνοντας νέες αξίες και νέες ευθύνες στον πολίτη.

Ήταν επίσης μια προσπάθεια να χτυπήσουμε και μια πελατειακή λογική, που δυστυχώς υπάρχει και αναπτύσσεται και με τη σημερινή κυβέρνηση ακόμα περισσότερο, κρατικιστική λογική, πελατειακή. Αυτά τα δύο έχουν μια συνάφεια, αφού όλα τα περιμένεις από κάποιο κέντρο εξουσίας. Θα είναι το κέντρο εξουσίας ο κομματάρχης της περιοχής σου, θα είναι ο Βουλευτής, θα είναι ο υπουργός, θα είναι το κομματικό στέλεχος, δεν έχει σημασία, πάντως περιμένεις από κάποιον από πάνω να σου λύσει τα προβλήματα.

Αυτή είναι μια άκρως αντιπαιδαγωγική αντίληψη, και βεβαίως, προκαλεί μια παθητικότητα. Άρα λοιπόν, το να σπάσεις μια τέτοια αντίληψη, ήταν επίσης μια λογική στην προσπάθειά μας στη λαϊκή επιμόρφωση.

Ένα ακόμα σημαντικό στοιχείο ήταν η αντίθεσή μας στον δογματισμό, στο μονοδιάστατο, στο μονολιθικό, στο απόλυτα, στο αυταρχικό. Η αποστήθιση στο χώρο της εκπαίδευσης σήμερα, δεν είναι απλώς μια κουραστική άσκηση χωρίς ιδιαίτερο αποτέλεσμα, έχει βαθύτατα αυταρχικά στοιχεία και απολυταρχικά στοιχεία. Γιατί;

Αν ήταν απλώς άσκηση του μυαλού, μια χρήσιμη ίσως άσκηση να μαθαίνουμε όσα αποστηθίζουμε θα το καταλάβαινα. Αλλά στο μέτρο που η αποστήθιση ουσιαστικά σου λέει υποδόρια ότι, υπάρχει μία μόνο αλήθεια και αυτή αν τη μάθεις απ’ έξω τελείωσε, ότι δεν υπάρχουν άλλες προσεγγίσεις, ότι δεν υπάρχουν διαφορετικές γνώμες αλλά τα μαθαίνεις όλα απ’ έξω, είναι βαθύτατα αυταρχική αντίληψη, ενάντια σε κάθε έννοια δημοκρατίας και φιλελευθερισμού.

Γι αυτό και στο Κίνημά μας, ως ΠΑΣΟΚ, πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό να σπάσει αυτή η λογική που είναι βαθιά από το χώρο της Παιδείας μας, ότι δηλαδή η διαφορετική άποψη, οι πιθανές διαφορετικές καταγωγές ανθρώπων που έχουν έρθει στο Κίνημά μας μπορεί να είναι απειλή.

Είναι αντιθέτως ένας πλούτος, μια δυνατότητα να μάθουμε ο ένας απ’ τον άλλον, να προβληματιστούμε χωρίς να χάνουμε βεβαίως τις βασικές μας αξίες. Αλλά η αποστήθιση πρέπει να αντικατασταθεί από τη σύνθεση, την κριτική σκέψη, την αντίθεση, και πιστεύω ότι, η λαϊκή επιμόρφωση, ή μάλλον η εκπαίδευση των ενηλίκων, όλη αυτή η παιδαγωγική φιλοσοφία, έχει πάρα πολλά να προσφέρει στο επίσημο τυπικό εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο έχει όλα αυτά τα βάρη από το παρελθόν.

Η παιδαγωγική του διαλόγου, είναι πολύ σημαντικό θέμα. Αναδεικνύει δυο τρία πράγματα. Πρώτα απ’ όλα δεν υπάρχει μονοπώλιο γνώσης. Δεύτερον, ο πολίτης έχει την εμπειρία του, έχει τη γνώση μέσα του. Τρίτον, ενάντια στη συντεχνιοποίηση -δεν ξέρω αν είναι η καλύτερη λέξη- της γνώσης. Ο Ιβάν Ίλιτς έγραψε πολύ γι αυτό το θέμα, για την επαγγελματοποίηση της γνώσης, για τη στενότητα που δεν σου επιτρέπει πολλές φορές να σχεδιάσεις σωστά τη ζωή σου, ούτε βεβαίως μας βοηθά στον ανταγωνισμό ευρύτερα, θα έλεγα. Αλλά η γνώση σιγά-σιγά γίνεται μια μεγάλη δύναμη, μια σημαντική δύναμη, για να μπορούμε να σχεδιάσουμε το μέλλον μας.

Πιστεύω ότι, εδώ είναι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο για όσους από τη γενιά μας -και οι περισσότεροι της γενιάς μας- είχαμε επαφή με τον μαρξισμό, είτε με τον α’ είτε με τον β’ τρόπο, μιλώντας για τα μέσα παραγωγής και ποιος ελέγχει τα μέσα παραγωγής, όταν μιλάμε για την κοινωνία της γνώσης, γίνεται η γνώση όλο και περισσότερο το βασικό εργαλείο. Το μέσο παραγωγής σε μεγάλο βαθμό, γίνεται η γνώση.

Είναι πολύ σημαντικό θέμα αυτό. Πώς αυτό, βέβαια, θα οργανωθεί με έναν τρόπο ώστε οι εργάτες της γνώσης, ας το πούμε έτσι, να έχουν μια δυναμική οργάνωση απέναντι σε ένα κεφάλαιο, είναι ένα άλλο θέμα, ίσως πολιτικό, που μπορεί κανείς να συζητήσει, αλλά νομίζω ότι, βάζοντάς το σε λίγο πιο παραδοσιακούς όρους, τα μέσα παραγωγής έχουν πια πάει σ’ αυτόν τον τομέα που λέγεται γνώση, και πιστεύω ότι αυτό πολιτικά πρέπει να μας προβληματίσει. Τι σημαίνει αυτό για την οργάνωση των κομμάτων που θέλουν να εκπροσωπήσουν την προοδευτική αντίληψη και τις νέες αριστερές σκέψεις;

Η γνώση, όμως, είναι πολύ σημαντική απέναντι και σε νέου είδους προβλήματα, όπως είναι το περιβάλλον. Και θέλω να πω πόσο αυτό έχει σημασία και για τα κόμματα, διότι πιστεύω, ότι τα κόμματα πρέπει να είναι κατά κύριο λόγο παιδευτικά, παρά οργανωτικοί μηχανισμοί κινητοποίησης του κόσμου.

Πιστεύω ότι, πρέπει να στηρίξουν παιδευτικές διαδικασίες. Παιδευτικές διαδικασίες με την ευρύτερη έννοια, λόγω της πολυσυνθετότητας των προβλημάτων που έχουμε ως κοινωνίες, αλλά και των δύσκολων προβλημάτων, όπως π.χ. το οικολογικό ζήτημα.

Το οικολογικό ζήτημα είναι ένα θέμα που απαιτεί τη δυνατότητα να γνωρίσουμε, να συνειδητοποιήσουμε κάτι που θα έρθει στο μέλλον, και να προετοιμαστούμε για κάτι που θα έρθει στο μέλλον. Το βλέπουμε άμεσα, αλλά οι επιπτώσεις των πράξεών μας έχουν πολύ μεγαλύτερο αποτέλεσμα στο μέλλον.

Πώς μπορούμε, λοιπόν, εμείς να οργανώσουμε την κοινωνία, να αρχίσει να σκέφτεται για την επόμενη γενιά; Είναι πολύ δύσκολο εάν δεν υπάρχει μια βαθιά παιδευτική διαδικασία.

Τέλος, θέλω να πω, ότι στα σύγχρονα κόμματα, στα αριστερά και προοδευτικά κόμματα, αυτή η έννοια της αυτο-εικόνας που είναι η απελευθέρωση αν θέλετε του ατόμου, το αίσθημα της αυτοπεποίθησης, το να επιλέγει και να σχεδιάζει κανείς τη ζωή του, είναι το μέλλον του εργατικού δυναμικού μας και του παραγωγικού μας ιστού, ώστε να μπορεί να επιλέγει κανείς, να πει «ναι, εγώ θα είμαι αγρότης, εγώ θα είμαι εργάτης σ’ αυτό τον τομέα, θα είμαι σε άλλον τομέα, αλλά κουβαλώ μαζί μου έναν σχεδιασμό, μια γνώση, μια αξία την οποία φέρνω εκεί και αναδεικνύω πια ως πρωτοπορία, ως κάτι δημιουργικό».

Πάμε, λοιπόν, σε μια φάση που στη δημοκρατία, η έννοια της δημιουργίας γίνεται πια πολύ πιο ουσιαστική στην παραγωγή και ευρύτερα στην κοινωνία. Μια νέα πολιτιστική αντίληψη γύρω από την παραγωγή στη χώρα μας και γενικώς στον κόσμο.

Προσπάθησα να δώσω μια διαδρομή των σκέψεων της επιμόρφωσης, και πώς σήμερα βλέπουμε, βλέπω εγώ τουλάχιστον, όλη αυτή τη διαδικασία. Γι αυτό θεωρώ ότι, δεν είναι απλώς μια συζήτηση που έχει σχέση με τον στενά εκπαιδευτικό χώρο, αλλά είναι στο κέντρο των πολιτικών προβληματισμών μας, και γι αυτό κι εγώ προσωπικά έχω δώσει ιδιαίτερη έμφαση στο να διαμορφώσουμε ένα κόμμα που έχει αυτά τα χαρακτηριστικά.

Ένα κόμμα που είναι ουσιαστικά ένας χώρος δημιουργίας, παιδείας, διαλόγου, αναζήτησης, σύνθεσης, που μπορεί πραγματικά να τροφοδοτήσει την κοινωνία με τη δύναμη και τα εργαλεία που χρειάζεται για να αντεπεξέλθει στη σύγχρονη εποχή.

Συγχαίρω τον Αλέξη για τη δουλειά του. Χαίρομαι που είμαι μαζί με έναν τόσο καλό συνεργάτη και φίλο, και χαίρομαι που δέχθηκε να αναλάβει και στο Κίνημά μας την θέση του Προέδρου του Ινστιτούτου Επιμόρφωσης. Είναι μια μεγάλη προσπάθεια που κάνουμε εμείς στο ΠΑΣΟΚ. Είμαι σίγουρος ότι με τον Αλέξη μπροστάρη θα πάει καλά.

Συγχαρητήρια Αλέξη. Να είσαι καλά.»

Διαβάστε επίσης