Ο Γιώργος Α. Παπανδρέου (16 Ιουνίου 1952) είναι Πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς, πολιτικός, βουλευτής και πρώην πρόεδρος του ΠΑ.ΣΟ.Κ. (8 Φεβρουαρίου 2004 – 18 Μαρτίου 2012), ενώ διετέλεσε και 11ος πρωθυπουργός της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας (6 Οκτωβρίου 2009 – 11 Νοεμβρίου 2011), μετά τη νίκη του κόμματος στις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009.

Γιώργος Α. Παπανδρέου

«Όρος επιβίωσης, η οικοδόμηση μιας νέας, σύγχρονης δημοκρατίας» | Ομιλία 21.07.2019

Για τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Πάτρας | Δήλωση 15.07.2019

«Η καθημερινή ασφάλεια και ευημερία των πολιτών περνάει και από το περιβάλλον» | Δήλωση 14.07.2019

«Ο αγώνας που δίνουμε, είναι αγώνας για την ανασυγκρότηση της χώρας» | Δήλωση 27.06.2019

Παπανδρέου από το ΕΑΠ: «η δημιουργικότητα, η εξωστρέφεια και η καινοτομία, θα πρέπει να είναι ο οδηγός μας» | Δήλωση | 26.06.2019

Ο αποχαιρετισμός του Γιώργου Α. Παπανδρέου στο Ροβέρτο Σπυρόπουλο | 25.06.2019

«Με τον Γιάννη γιορτάζει μία Ελλάδα ευκαιριών, δημοκρατίας και ελευθερίας» | 25.06.2019

 

Η υπόσχεση της Ηλεκτρονικής Δημοκρατίας

Κυρίες και κύριοι.

Σας καλωσορίζω και σας ευχαριστώ πολύ που ήλθατε στην εκδήλωση αυτή. Είμαι βέβαιος ότι η ομάδα διεθνών εμπειρογνωμόνων που έχουμε καλέσει εδώ σήμερα, οι οποίοι προέρχονται από τόσο διαφορετικούς χώρους και έχουν τόσο ευρεία πείρα, δεν θα υπολειφθούν των προσδοκιών σας και θα σας παρουσιάσουν πολύ ερεθιστικές ιδέες και σκέψεις που θα αποτελέσουν έναυσμα για περαιτέρω προβληματισμό. Αναμένω να ακούσω όλα τα σχόλια και τις απόψεις σας μετά από τις σύντομες εισηγήσεις των ομιλητών ώστε να γίνει μια ζωντανή και ανοικτή συζήτηση.

1. Αναμόρφωση της δημοκρατίας ώστε να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης

Σε ολόκληρο τον κόσμο οι πολίτες εκφράζουν όλο και περισσότερο την απογοήτευσή τους με την παραδοσιακή πολιτική. Ενώ η παγκοσμιοποίηση είναι μια πηγή μεγάλου οικονομικού, πολιτιστικού και κοινωνικού πλούτου, αποτελεί επίσης και μια πηγή νέων προβλημάτων και τεράστιων ανισορροπιών, ιδίως εις βάρος των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών. Σε πολιτικό επίπεδο, βιώσαμε τη μείωση του δημοκρατικού ελέγχου και το συνακόλουθο περιορισμό της συμμετοχής των πολιτών. Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις δημοκρατικές ηγεσίες μας είναι να δημιουργήσουμε ένα περισσότερο δίκαιο και αντιπροσωπευτικό σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης ώστε να καταστεί δυνατή η συμμετοχή όλων στα οφέλη της παγκοσμιοποίησης επί ίσοις όροις. Βάσει της μακράς παράδοσης συμμετοχικής δημοκρατίας που έχει, η Ελλάδα είναι προσηλωμένη στο στόχο της ανάπτυξης νέων δημοκρατικών πρακτικών ώστε να ανταποκριθεί σ’ αυτές τις παγκόσμιες προκλήσεις.

Η δύναμη της ηλεκτρονικής δημοκρατίας έγκειται στην ικανότητά της να αξιοποιεί τις θετικές πλευρές της παγκοσμιοποίησης αυξάνοντας και βελτιώνοντας την αλληλεπίδραση τόσο μεταξύ των ίδιων των πολιτών όσο και μεταξύ πολιτών και οργάνων διακυβέρνησης. Οι Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) έχουν δημιουργήσει επαναστατικές νέες δυνατότητες για την ενδυνάμωση του δημοκρατικού διαλόγου σε τοπικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. Απορρίπτοντας τη στενή αντίληψη ότι η φωνή του κοινού πρέπει να ακούγεται μόνο σε τακτά χρονικά διαστήματα στις εκλογές, η ηλεκτρονική δημοκρατία σηματοδοτεί το μετασχηματισμό της ίδιας της κοινωνίας, και όχι μόνο της διακυβέρνησης. Σήμερα, στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε μια ‘‘ηλεκτρονική εκκλησία του δήμου’’ όπου οι πολίτες από όλες τις γωνιές της γης μπορούν να συμμετέχουν στην πολιτική άμεσα – είτε στο πλαίσιο της τοπικής τους κοινότητας είτε συζητώντας τις αποφάσεις που υιοθετούν τα διεθνή θεσμικά όργανα, όπως η ΕΕ και ο ΟΗΕ.

Μέσω της διαλογικής επικοινωνίας, η ηλεκτρονική δημοκρατία λειτουργεί αμφίδρομα, διευκολύνοντας τόσο την παροχή πληροφοριών και υπηρεσιών από την κυβέρνηση στον πολίτη όσο και την έκφραση της αντίδρασης και των σχολίων του πολίτη προς την κυβέρνηση. Οι νέες τεχνολογίες έχουν καταστήσει δυνατή την παροχή αποτελεσματικότερων και οικονομικότερων υπηρεσιών από το δημόσιο τομέα. Η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι να γίνει η δημοκρατία περισσότερο συμμετοχική μέσω της καλλιέργειας δομών που θα αγκαλιάσουν, στο πλαίσιο της δημοκρατικής διαδικασίας, κινήματα της κοινωνίας των πολιτών, κοινοτικές ομάδες και συνασπισμούς πολιτών που βασίζονται σε κοινούς σκοπούς. Η συμμετοχή για πρώτη φορά μη κυβερνητικών οργανώσεων στη σύνοδο κορυφής του ΟΗΕ αποτελεί ένα τεράστιο θετικό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή.

2. Η κοινωνία της πληροφορίας: η γνώση ως πλούτος

Οι δημοκρατίες μας βασίζονται στην παραδοχή ότι υπάρχει μια ελάχιστη ποσότητα πληροφοριών στις οποίες διαθέτουμε όλοι πρόσβαση. Αυτή η κοινή γνώση εγγυάται την ασφάλεια και τη σταθερότητα της δημοκρατίας. Η ενημέρωση διευκολύνει και παγιώνει τη σχέση μεταξύ πολίτη και κυβέρνησης. Η πρόσβαση στην πληροφορία έχει ζωτική σημασία για τις κοινωνίες μας διότι παράγει γνώση, η οποία με τη σειρά της εμπλουτίζει το δημόσιο διάλογο και τη διαμόρφωση κοινωνικών αξιών. Η πληροφορία είναι το οξυγόνο της διαλογικής δημοκρατίας.

Η τεχνολογία παρέχει τα μέσα για να αυξηθεί τόσο η ποσότητα όσο και η ποιότητα των πληροφοριών που ανταλλάσσονται παγκοσμίως. Η ηλεκτρονική δημοκρατία αποτελεί προϊόν αυτής της έκρηξης στον τομέα των πληροφοριών. Όμως, η πρόσβαση στην τεχνολογία δεν βελτιώνει ούτε αυξάνει αυτομάτως τη δημοκρατία. Η μετουσίωση της πληροφορίας σε γνώση, η μετατροπή της ανταλλαγής απόψεων σε ουσιαστικό διάλογο, η σύγκραση διαφορετικών κοσμοαντιλήψεων, η επεξεργασία και όχι απλή συσσώρευση στοιχείων αποτελούν ευθύνη αυτών που μεσολαβούν σ’ αυτούς τους νέους παγκόσμιους δημόσιους χώρους.

Κατά την παροχή αυτών των υπηρεσιών διαμεσολάβησης/ ενημέρωσης, οι κυβερνήσεις πρέπει να μεριμνούν ώστε η διαδικασία αυτή να κινείται από τη βάση προς την κορυφή, ώστε να δίνεται πραγματική εξουσία στον πολίτη. Η διαλογική δημοκρατία δεν δημιουργείται αν απλά παρασχεθεί στους πολίτες πρόσβαση στην τεχνολογία και δημιουργηθεί ένας εικονικός δημόσιος χώρος όπου μπορούν να εκφράζονται. Χρειάζεται επίσης υπεύθυνη και ανεξάρτητη διαμεσολάβηση.

3. Οι προκλήσεις της ΤΠΕ – μεγαλύτερη διευκόλυνση, καλύτερη διαμεσολάβηση

Στην Ελλάδα υπάρχει πλεόνασμα ιδεών για την ενίσχυση της δημοκρατίας, αλλά έλλειμμα κατανόησης και χρήσης των ΤΠΕ. Οι ΤΠΕ διευκολύνουν τη μετάβαση από τις τυποποιημένες διαδικασίες και τις ιεραρχικές δομές του κράτους στη ‘‘δικτυακή διακυβέρνηση’’, με διάχυση της εξουσίας σε πολλούς φορείς του δημόσιου, του μη κερδοσκοπικού και του ιδιωτικού τομέα, με πιο ευέλικτες μορφές εφαρμογής και ευρύτερη συμμετοχή στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων. Αυτό όμως αυξάνει και τις προκλήσεις όσον αφορά τη συνέπεια της δημόσιας διοίκησης. Εξαιτίας της ταχύτατης ανάπτυξης του Διαδικτύου και των καινοτομιών υψηλής τεχνολογίας, οι κυβερνήσεις και οι γραφειοκρατίες δεν μπορούν να συμβαδίζουν πάντα με την τεχνολογία. Σε πολλές χώρες οι πολίτες χρησιμοποιούν περισσότερο τις ΤΠΕ από ό,τι η δημόσια διοίκηση, ενώ σε άλλες συμβαίνει το αντίθετο.

Όπως και με την ‘‘πραγματική’’ δημοκρατία, η επιτυχία της ηλεκτρονικής δημοκρατίας εξαρτάται από την εξασφάλιση της μέγιστης δυνατής συμμετοχής του κοινού. Χρειάζονται ενημερωτικές και επικοινωνιακές εκστρατείες με στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού και την ενθάρρυνση της συμμετοχής του. Παραδόξως, υπάρχει ο κίνδυνος η προσπάθεια προσέλκυσης της άμεσης συμμετοχής του κοινού μέσω των ΤΠΕ απλά να αναπαραγάγει τη γνωστή ‘‘πολιτική ρουτίνας’’ αυξάνοντας τη δύναμη των πιο εύπορων κοινωνικοοικονομικών ομάδων, οι οποίες ήδη διαθέτουν πρόσβαση στις ΤΠΕ, και των καθιερωμένων θεσμικών παραγόντων, όπως τα μεγάλα πολιτικά κόμματα και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα οποία είναι ήδη σημαντικοί παράγοντες της πολιτικής διαδικασίας.

4. Το γεφύρωμα του ψηφιακού χάσματος

Προφανώς, η ηλεκτρονική δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς υποδομή. Οι τηλεπικοινωνιακές συνδέσεις, οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και η ηλεκτρική ενέργεια είναι η σπονδυλική στήλη της κοινωνίας της πληροφορίας. Είναι σαφές ότι η υποδομή αυτή δεν είναι διαθέσιμη σε όλες τις χώρες και σε όλους τους πολίτες. Το ψηφιακό χάσμα διευρύνεται. Μπορεί να υπάρχουν πάνω από 550 εκατ. χρήστες του Διαδικτύου παγκοσμίως, αλλά οι τάσεις στον τομέα της χρήσης του Διαδικτύου αντικατοπτρίζουν τις υπάρχουσες παγκόσμιες ανισότητες, ιδίως όσον αφορά το εισοδηματικό και το μορφωτικό επίπεδο. Το παγκόσμιο χωριό μας στην πραγματικότητα δεν είναι και τόσο παγκόσμιο, καθώς μόνο το 6% παγκοσμίως είναι δικτυωμένο.

Στην Ελλάδα γνωρίζουμε όλες τις δυσκολίες της πρακτικής εφαρμογής της ηλεκτρονικής δημοκρατίας. Το ποσοστό χρήσης του Διαδικτύου στην Ελλάδα είναι μόνο 20% περίπου, πολύ κάτω από το μέσο όρο της ΕΕ. Το γεγονός ότι η ελληνική γλώσσα και οι ελληνικές γραμματοσειρές δεν χρησιμοποιούνται ευρέως στον Παγκόσμιο Ιστό επιτείνει αυτό το πρόβλημα πρόσβασης.

5. Το πολιτικό όραμα – ο δρόμος προς τα εμπρός

Με δεδομένες αυτές τις ανισότητες πρόσβασης, τον αποκλεισμό ενός τεράστιου μέρους του παγκόσμιου πληθυσμού και την κυριαρχία των εμπορικών συμφερόντων στις ηλεκτρονικές συναλλαγές, η ηλεκτρονική δημοκρατία χρειάζεται ένα πραγματικό πολιτικό όραμα. Αυτό σημαίνει ότι στην καρδιά του εγχειρήματος πρέπει να μπουν οι πολίτες, η κοινωνία και ο πολιτισμός, και όχι η τεχνολογία. Οι κυβερνήσεις πρέπει να κάνουν ένα γενναίο βήμα και να αποδεχθούν το ρόλο του υπεύθυνου και ευαίσθητου ‘‘μεσολαβητή’’ στο δημόσιο διάλογο. Πρέπει να θέσουν τη δύναμη της τεχνολογίας στην υπηρεσία των πολιτών κατά τη διαμόρφωση των κοινωνιών τους.

Η μετουσίωση αυτού του πολιτικού οράματος σε πολιτική βούληση καθιστά αναγκαία τη λήψη μιας σειράς συγκεκριμένων πρωτοβουλιών, όπως:

Παροχή υποδομής με καθολική πρόσβαση – σε γνώστες των ηλεκτρονικών υπολογιστών και μη, από τα καλώδια και τα μόντεμ μέχρι τους υπολογιστές και την τηλεφωνία.

Λήψη μέριμνας ώστε οι πληροφορίες που παράγονται από την κυβέρνηση να είναι διαθέσιμες σε όλους μέσω οποιουδήποτε τεχνολογικού διαύλου χρειάζεται. Αφού διαφορετικοί άνθρωποι χρησιμοποιούν διαφορετικές τεχνολογίες με διαφορετικούς τρόπους, είναι απαραίτητη η εκπόνηση μελετών προσβασιμότητας.

Αποδοχή της ευθύνης της διαμεσολάβησης, είτε μέσω της χρηματοδότησης είτε μέσω της επιχειρησιακής διοίκησης, και λήψη μέριμνας ώστε όλοι οι φορείς που παρέχουν υπηρεσίες διαμεσολάβησης να είναι αυτόνομοι και ανεξάρτητοι.

Προαγωγή όλων των καινοτομιών τεχνολογίας πληροφορικής που διευκολύνουν τη συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες λήψεως αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης.

Όλοι αυτοί οι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν μέσω συγκεκριμένων πολιτικών μέτρων, όπως:

Χρηματοδότηση εμπορικά ανεξάρτητων μηχανών αναζήτησης πληροφοριών στο Διαδίκτυο.

Χρηματοδότηση της καταλογογράφησης των πόρων του Διαδικτύου.
Παροχή αυτόνομων θεματικών πυλών (portal).

Παροχή στους πολίτες των απαραίτητων μέσων έκφρασης των απόψεών τους σε μια ηλεκτρονική εκκλησία του δήμου.

Δημιουργία ειδικής περιοχής κύριου επιπέδου (top-level domain), του τύπου ‘‘.demos’’ ή ‘‘.voice’’.

Οι κυβερνήσεις και τα πολυμερή θεσμικά όργανα πρέπει να συνεργάζονται στενά με τον ιδιωτικό τομέα, αλλά και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις.

6. Δημιουργία μιας ηλεκτρονικής εκκλησίας του δήμου: μαθήματα από την εμπειρία της Ηλεκτρονικής Ψηφοφορίας

Καθώς προβάλλει έναν νέο σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης, στο οποίο συμμετέχουν τόσο πολλοί και διαφορετικοί παράγοντες, οι ΤΠΕ μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του δημοκρατικού ελλείμματος των πολυμερών οργανισμών.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε εξέλιξη η ριζική αναμόρφωση των δημοκρατικών θεσμών και μηχανισμών μας ενόψει της μεγαλύτερης διεύρυνσης στην ιστορία μας. Το νέο Ευρωπαϊκό Σύνταγμα πρέπει να δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο διακυβέρνησης το οποίο θα δίνει τη δυνατότητα σε 450 εκατ. πολιτών περίπου να συμμετέχουν στην ευρωπαϊκή πολιτική. Εφαρμόζουμε βαθιές, αλλά δύσκολες μεταρρυθμίσεις για να εξασφαλίσουμε ότι οι θεσμοί της Ένωσης θα είναι πιο αντιπροσωπευτικοί και θα ανταποκρίνονται περισσότερο στις πραγματικές ανησυχίες και ανάγκες των ευρωπαίων πολιτών.

Ως μέρος της διαδικασίας αυτής, στη διάρκεια της πρόσφατης Ελληνικής Προεδρίας της ΕΕ αρχίσαμε ένα φιλόδοξο πείραμα εισαγωγής της ηλεκτρονικής δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: την Ηλεκτρονική Ψηφοφορία. Μέσω ενός διαλογικού φόρουμ on-line, η Ηλεκτρονική Ψηφοφορία στόχευε:

α) Να προσφέρει στους πολίτες νέους τρόπους συμμετοχής στις συζητήσεις για θέματα πολιτικής της ΕΕ.

β) Να καλλιεργήσει την ιδέα της ευρωπαϊκής ιθαγένειας.

γ) Να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των πολιτών και των εκλεγμένων αντιπροσώπων τους.

Ανακοίνωνα τακτικά τα αποτελέσματα στους συναδέλφους μου στο Συμβούλιο Υπουργών, ούτως ώστε οι ανησυχίες και οι προτάσεις των απλών ανθρώπων να γίνουν πραγματικά μέρος της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων.

Η Ηλεκτρονική Ψηφοφορία γνώρισε εξαιρετική επιτυχία, με τη συμμετοχή άνω των 175.000 ατόμων από όλη την Ευρώπη. Η δημοφιλέστερη ηλεκτρονική ψηφοφορία ήταν μακράν αυτή που αφορούσε την κρίση στο Ιράκ, στην οποία συμμετείχαν πάνω από 105.000 πολίτες, εκφράζοντας ειρηνικά τη διαμαρτυρία τους από αυτό το βήμα. Το γεγονός αυτό δείχνει την αξία της συγκεκριμένης μορφής ‘‘ηλεκτρονικής εκκλησίας του δήμου’’ ως ευέλικτου εργαλείου για την προσέλκυση της συμμετοχής των πολιτών σε θέματα τοπικής και παγκόσμιας σημασίας. Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι έχουν άμεσο συμφέρον στα θέματα και σαφή αντίληψη του τρόπου με τον οποίο η φωνή τους μπορεί να επηρεάζει τις πολιτικές αποφάσεις, επιδιώκουν ενεργά να εκφράζουν τις απόψεις τους. Πράγματι, πάνω από το 70% των συμμετεχόντων θεωρούσαν ότι η δημιουργία μιας τέτοιας ηλεκτρονικής εκκλησίας του δήμου σε επίπεδο ΕΕ θα ήταν ‘‘πολύ καλή ιδέα’’ και το 70% περίπου δήλωσαν ότι θα χρησιμοποιούν συχνά αυτό το φόρουμ στο μέλλον.

7. Συμπέρασμα

Σκοπός της ηλεκτρονικής δημοκρατίας είναι η σύνδεση πολιτών από διαφορετικές χώρες και με διαφορετικές πεποιθήσεις και πολιτισμούς – άρα, η αλληλεπίδραση. Η ηλεκτρονική δημοκρατία στοχεύει στη δημιουργία χώρων όπου οι πολίτες μπορούν να ανταλλάσσουν απόψεις και ιδέες, να συγκροτούν συμμαχίες και να οργανώνουν δίκτυα – άρα, στην ενοποίηση. Η ηλεκτρονική δημοκρατία αποσκοπεί στην καλλιέργεια της κοινωνίας των πολιτών εντός των κοινοτήτων, των χωρών και των περιφερειών, αλλά και σε διακοινοτικό, διασυνοριακό και διαπεριφερειακό επίπεδο – άρα, στη συμμετοχή. Η ηλεκτρονική δημοκρατία στοχεύει να δώσει δυνατότητες σε αυτούς που βρίσκονται στο περιθώριο της κοινωνίας – άρα, στην καταπολέμηση των αποκλεισμών. Η ηλεκτρονική δημοκρατία αποβλέπει στην καλλιέργεια και τη διατήρηση της ανταπόκρισης της ηγεσίας στις ανάγκες της κοινωνίας – άρα, στη λογοδοσία. Τέλος, η ηλεκτρονική δημοκρατία στοχεύει στην αύξηση της διαφάνειας στη διακυβέρνηση – άρα, στις ανοικτές διαδικασίες.

Η ηλεκτρονική δημοκρατία πρέπει να θεωρείται ως συμπλήρωμα – και όχι υποκατάστατο – των παραδοσιακών μορφών πολιτικής συμμετοχής. Πρέπει να θεωρείται ως μέρος του ευρύτερου στόχου να καταστεί η δημοκρατία – η ενεργός συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση της ζωής τους – καθοδηγητική αρχή της κοινωνίας της πληροφορίας.

Διαβάστε επίσης